BOEM PAUKESLAG

Bijschrift toevoegen

Nu ik het in mijn voorgaande berichten toch over concrete poëzie heb, mag een gedicht van Paul van Ostayen niet ontbreken. Hij is immers een van de grondleggers ervan.

Van Ostayen was een modernist. Dat betekent vooral dat hij de middelen van de kunst onderzocht. Zoals modernistische schilders de materie van de verf en het canvas waarop deze terecht kwam onderzochten, zo waren er dichters die, heel concreet, het effect van gedrukte letters onderzochten. Bij hen waren de gedrukte letters niet langer uitsluitend betekenisdrager, maar vormden ze een beeld dat aan die betekenis bijdroeg.

Het gedicht BOEM PAUKESLAG is in een destijds zeer ongebruikelijke typografie gedrukt. De letters moeten de intensiteit van de woorden uitdrukken. Uit de grootte en dikte van de letters kun je de intensiteit van het geschrevene opmaken. De plaatsing van de woorden maakt daarbij de tekst dynamisch.

Nu, een eeuw later, zijn wij vooral door reclameuitingen zo gewend aan speelse en betekenisdragende typografie, dat we van deze eerste experimenten nauwelijks nog koud of warm worden. Dat verklaart waarschijnlijk de vele hedendaagse geanimeerde versies van dit gedicht. Pas met beweging erbij, gaat het voor ons leven en krijgt het iets van zijn oorspronkelijke intensiteit terug.

Nee, dan dit!

Als vervolg op mijn vorige bericht over de oude concrete poëzie, plaats ik hier een hedendaags concreet gedicht. Zo concreet dat tekst, beeld en geluid samenvallen. Een audiovisuele presentatie van de TEKST van een voordracht, als u mij nog kunt volgen.

Dit filmpje is gemaakt door een jonge cameraman, Michiel van Zummeren, die het vak serieus neemt. Met eenvoudig witte letters op een zwarte ondergrond geeft hij de dynamiek van de rap feilloos weer. Vooral de timing is bewonderenswaardig. Het ziet er vrij simpel uit, maar wat moet dit complex geweest zijn.

Zo zie je maar dat een concreet gedicht over een paard niet per se de vorm van een paard hoeft aan te nemen. Ook zonder paard kun je heel concreet zijn.

Jammer dat het maar zo kort is. Slechts 23 seconden.
(Trouwens ook jammer dat het zo rottig wordt afgebroken, het is letterlijk een fragment...)

Kinderachtig

Deze blog heet niet voor niets ZIEgedichten. Het gaat mij vooral om de combinatie van taal en beeld. Die is tegenwoordig een stuk interessanter dan vroeger. Wij leven in een beeldcultuur, in het dagelijks leven moeten teksten tot een minimum worden teruggedrongen.

Van de overload aan informatie die wij dagelijks over ons heengestort krijgen, blijven slechts enkele flarden hangen. Meestal de beelden, vaak ook termen en soms wat pakkende zinnen.

Met de term concrete poëzie wordt meestal bedoeld dat de vorm van het neergeschreven gedicht onderdeel is van de betekenis. De manier waarop het is opgeschreven, geeft het gedicht betekenis.



Als je kijkt naar de eersten die met dit idee aan de slag gingen, de modernisten aan het begin van de 20ste eeuw, zoals de Franse dichter Guillaume Apollinaire, kun je niet anders dan concluderen dat we nog altijd vooruit gaan.
Ach, die mannen hebben het ook allemaal moeten uitvinden, en zonder hen zouden we niet zijn waar we nu zijn, maar om eerlijk te zeggen doet hun concrete poëzie tegenwoordig gedateerd, om niet ronduit te zeggen -kinderachtig- aan.

Zijn Eiffeltoren is nog wel aardig, humoristisch ook, en zou in een fleurig lijstje gevat, niet misstaan op de wc. Zijn concreet gedichtte paard echter, is tegenwoordig nauwelijks meer dan leerstof voor het basisonderwijs. Voor de docent te gebruiken als voorbeeld, als hij de kinderen de opdracht geeft een CONCREET gedicht te maken.

Niet mee eens? Reageer!